2 sınıf duygu düşünce haber bildiren cümleler

Kişininönceden yaptığı bir iş veya karardan dolayı sonradan üzüntü duyduğunu bildiren cümlelere pişmanlık cümleleri denir. Ör: Keşke anıma fotoğraf makinemi de alsaydım! Bilseydim böyle olacağını ona izin vermezdim. Bu işe başlamasaydım iyi olacaktı. Söylediklerine niye hemen inandım ki! Zamanında çalışsaydık böyle olmazdı. 2 İnsanda güzel duygular uyandıran, duygu düşünce ve hayal dünyasını zenginleştiren eserlere sanat eseri denir. Resim, müzik, mimari, heykel, şiir, edebiyat birer sanat dalıdır. Sanat eserleri görsel, fonetik ve dramatik olmak üzere üçe ayrılır. 2 SINIF TÜRKÇE ANLAMLI VE KURALLI CÜMLELER Yorum Yap 663 Görüntüleme Cümleler duygu, düşünce haber veya istek gibi yargılar belirtir. Eylemin cümle içindeki yerine kurallı devrik veya soru cümleler i olarak adlandırılır. Testi çözerek konuyu daha iyi kavrayıp pekiştirebilirsiniz. 1 Aşağıdaki sözcüklerden hangisi tek başına bir cümle olabilir? al 4 Dumanı İçe Çekilerek Gerçekleşen İçme Eylemleri: × Bu haline bakmadan, yanında sigara içiyorum diye de bana kafa tutuyor. (s.159) × Üstelik de bağırıp çağırmakla, sigara içmekle hepimizi hiçe sayıyorsunuz! (s.154) d. Niceliğine Göre İçme Eylemleri: Bu grupta içme eylemlerini nicelik yönünden bir sınıfa tabi tuttuk. ÖnYargı Cümleleri. Bir kişiyle veya olayla ilgili önceden olumlu veya olumsuz karar vermeye ön yargı denir. Ön yargının diğer adı peşin hükümlü olmaktır. Bazen bazı olay veya durumlar hakkında, kendi izlenim, sezgi, bilgi, duygu veya düşünce lerimize dayanarak ileriye dönük kestirmelerde bulunuruz. Henüz olayların Rencontre Amicale Le Puy En Velay. Kesinlik Bildiren Cümleler, Kesinlik Bildiren Cümleler Örnekleri Bulundukları cümleye kesinlik anlamı katarlar. Mesela; “elbet, elbette, asla, mutlaka, hiç mi hiç, ne olursa olsun, kuşkusuz, hiç kuşkusuz...” gibi.. Kesinlik Bildiren Cümle Örnekleri Elbet bir gün buluşacağız. Seni asla unutmayacağım. Hayvanları ve bitkileri hiç incitmem. İyiliklerinizin karşılığını mutlaka göreceksiniz. Bir işin, oluşun, hareketin gerçekleşmesinin kesin olarak meydana geleceği cümlelere kesinlik bildiren cümleler denir. Kesinlik bildiren cümlelerde kararlılık da söz konusudur. Mutlaka, asla, kuşkusuz, şüphesiz, elbette kelimeleriyle birlikte kullanılan cümleler de kesinlik ifadesi yer alır. Kesinlik bildiren cümlelere ek örnekler *Asla, böyle bir şey yapmam. *Tabi ki her gece kitap okurum. *Asla, süt içmeden uyumaz. *Şüphesiz buraya kadar gelmesinin bir sebebi var. *Elbette ki seninle birlikte olacağım. *Sana destek olacağımdan şüphen olmasın. *Mutlaka görüşmemiz gerekiyor. *Mutlaka bu işlerin üstesinden geleceğim. *Asla seninle bir daha görüşmem. *Hiç şüphesiz ki seni bir paçavra gibi kullandı. *Mutlaka bunun hesabını verecek. *Elbette ki arkadaşlıklar kuracağız. * Hiş şüphem yok ki maçı alacağız. Kuşkusuz o okulun en güzel kızı Sibel. Asla yalan söylemez benim babam. Yararlı olması dileğiyle... Cümlede Anlam Cümle tümce bir düşünceyi, bir dileği, bir haberi ya da duyguyu tam olarak anlatan, bir veya birden çok sözcükten oluşmuş anlatım birimidir. Cümlelerin temel özellikleri tam olarak bir yargı bildirmeleridir. Cümlelerde yargının tamamlanması çekimli bir eylemle ya da ek eylem almış isim soylu bir sözcükle olur. Cümlede Anlam İlişkileri Anlam ilişkisi bakımından cümleler; eş anlamlı, yakın anlamlı, zıt anlamlı cümleler, neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul-sonuç, açıklama ve karşılaştırma cümleleri olmak üzere sekiz başlıkta incelenir 1. Eş Anlamlı Cümleler Aynı konu ve düşüncenin, farklı sözcükler ve söz dizimiyle dile getirildiği cümlelerdir. Örnek » Belirli bir hedefi olmayan insana kimse yardımcı olamaz. » Bir insan hangi limana yelken açtığını bilmiyorsa hiçbir rüzgar işine yaramaz.» Bu bardağın yarısı su ile dolu. » Bu bardağın yarısında su yok. » Yaşam, içinde siyah da bulunan bir gökkuşağıdır. » Yaşam, tüm güzelliklerinin yanında olumsuzlukları da barındırır. 2. Yakın Anlamlı Cümleler Eş anlamlı cümlelerde, biri diğerinin yerini tutabilecek iki cümle söz konusu idi. Yakın anlamlı cümlelerde ise aynı özü, aynı ruhu taşıyan iki cümle vardır. Örnek » Hayatını insanların mutluluğuna adamıştı. » İnsanları mutlu etmek için ömür boyu çalışmaktan zevk aldı. Bu cümlelerin ikisinde de söz konusu kişinin ömür boyu insanların mutluluğu için çalıştığı ifade edilmektedir. Buraya kadar eş anlamlılık söz konusudur. Ancak ikinci cümlede “bu çalışmadan zevk almak” gibi bir ayrıntı vardır. Bu ayrıntı sebebiyle bu cümlelere yakın anlamlı cümle diyoruz.» Bazı sanatçılar yaşları ilerledikçe eserlerinde tekrara düşerler. » Olgunluk döneminde sanatçıların bir kısmı özgünlüklerini kaybedebilir. 3. Karşıt Zıt Anlamlı Cümleler Anlamca birbirine zıt olan, birbiriyle çelişen cümlelerdir. Bu tür cümlelerde konu genellikle aynıdır; fakat konuya bakış açısı farklıdır. Örnek » Sanayileşme, çevreye zarar vermektedir. » Gelişmek isteyen toplumlar, sanayiye önem vermelidir. Bu cümlelerde konu sanayileşmedir. İlk cümlede sanayileşmenin kötü yönü, diğerinde ise iyi yönü anlatılmaktadır.» Sanatçı, hayatı kendi yorumuyla vermelidir. » Sanatçı, hayatı anlatırken ayna görevi üstlenmelidir. 4. Neden Sebep – Sonuç İlişkili Cümleler Bir eylemin hangi gerekçeyle veya hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. Bu cümlelerin yüklemine “niçin?” , “neden?” soruları sorulduğunda bu sorular cevapsız kalmaz. Neden-sonuç cümleleri iki bölümden oluşur Birinci bölüm neden sebep, ikinci bölüm ise sonuç bildirir. Genellikle “için, -den, -diğinden, ile” gibi ekler ve edatlar kullanılır. Örnek » Hasta olduğum için okula gelemedim. Yukarıdaki cümlede koyu renkle yazılmış bölüm, eylemin yapılış nedenini belirtmektedir.» Okulların açılmasıyla masraflar arttı. » Seni uyandırmayalım diye radyoyu açmadık. » Yağmur yağınca maç iptal oldu. » Malzeme yetersizliğinden inşaat yarım kaldı. > Neden-sonuç ilişkisi bağımsız iki cümle ile de ifade edilebilir. Örnek » Çiçekleri gece sula; daha çabuk büyür. » Bir daha böyle konuşma; beni üzüyorsun. Bu örneklerde birinci cümlede ifade edilen eylem, ikinci cümlede ifade edilen eylemin nedeni durumundadır. Buna “gerekçe” de denmektedir. Bu tür ifadelerde sebep cümlesi ile sonuç cümlesinin yerleri değiştirilebilir. 5. Amaç-Sonuç İlişkili Cümleler Eylemin hangi amaca bağlı olarak gerçekleştiğinin belirtildiği cümlelerdir. Bu tür cümlelerde de “için, diye, üzere” gibi edatlardan yararlanılır. Amaç – sonuç cümleleri, eyleme sorulan “hangi amaçla?” sorusuna cevap verir. Örnek » Sınavı kazanmak için çok çalışmış. Yukarıdaki cümlede koyu renkle yazılmış bölüm, eylemin yapılış amacını belirtmektedir.» Bildiklerini anlatmak üzere karakola başvurdu. » Kilo vereyim diye spor yapıyor. » Yazar, eleştirmene şirin görünmek maksadıyla iki yüzlü davranıyor. » Ona sık sık öğüt verirdi; iyi bir insan olsun diye. 6. Koşul Şart – Sonuç İlişkili Cümleler Bir olayın veya durumun gerçekleşmesinin, başka bir olayın veya duruma bağlı olduğunu belirten cümlelerdir. Bu tür cümlelerde birinci bölüm yan yargı koşul, ikinci bölüm ise o koşula bağlı olarak ortaya çıkan sonuçtur temel yargı. Türkçede koşul anlamı asıl olarak “-se” şart ekiyle sağlanır. “ise”, “-ince”, “-dikçe”, “mi”, “ama”, “üzere”, “yeter ki” ile de koşul anlamı sağlanabilir. Örnek » Ödevini yaparsan oyun oynayabilirsin. Bu cümlede koyu renkle yazılmış bölüm, eylemin yapılabilmesinin bağlı olduğu koşulu belirtmektedir.» Temiz bir dünya istiyorsan yerlere çöp atma. » Müzik dinleyebilirsin ama sesini fazla açmayacaksın. » Bizim buralara yağmur yağdıkça her yer toprak kokardı. » Akşama geri vermek üzere bu kitabı alabilirsin. » Akşam baban gelsin, alışverişe çıkarız. » İstediğin her şeyi alırım, yeter ki sınıfını geç. UYARI Cümleye istek, dilek anlamı katan –se, -sa ile koşul anlamı veren –se, -sa ekini karıştırmamak gerekir. İstek cümleleri de –se, -sa eki almasına rağmen, koşul anlamı taşımaz. Örnek » Otobüsle gelmese de trenle gelse. 7. Açıklama İlişkili Cümleler Neden- sonuç ilişkisinin tersidir; önce sonucun, sonra nedenin belirtildiği cümlelerdir. Bu tür cümleler genellikle “çünkü, demek ki, öyleyse, anlaşılıyor ki” bağlaçlarıyla oluşturulur. Örnek » İzmir’i seviyorum çünkü en güzel yıllarım orada geçti. Bu cümlede koyu renkle yazılmış bölümde, kendinden önce belirtilen yargının nedeni açıklanmıştır.» Bir kez bile arayıp sormadı, demek ki bizi pek sevmemiş. » Yüzünden düşen bin parça, anlaşılan üzgünsün. 8. Karşılaştırma Cümleleri Birden fazla varlık, kavram ya da durumun karşılaştırıldığı cümlelerdir. Karşılaştırmada benzerlik, farklılık, üstünlük gibi değişik durumlar ifade edilir. Karşılaştırma ilgisi “gibi, kadar, en, daha, çok, göre, fazla” gibi sözcüklerle kurulur. Örnek » Kışın Sivas, İstanbul’dan daha soğuktur. » Televizyon da sinema kadar etkilidir. » Köyün en güzel çileği bahçemizde yetişir. » Yeni şiirler eski şiirlere göre daha anlaşılır bir dille yazılıyor. » Selim, gezmeyi çok sever, Elif ise kitap okumayı. Anlatımına Göre Cümleler Anlatım bakımından cümleler öznel, nesnel, dolaylı, dolaysız, kinayeli, aşamalı durum bildiren cümleler ile tanım, içerik ve üslup cümleleri olmak üzere dokuz başlıkta incelenir 1. Öznel Anlatımlı Cümleler Söyleyenin kendi düşüncesini, duygusunu veya beğenisini içeren; doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye göre değişen cümlelerdir. Örnek » Roman en güzel yazı türüdür. Yukarıdaki cümle, söyleyenin kişisel düşüncesini yansıtmaktadır. Kanıtlanması olanaksızdır. Çünkü her insanın sevdiği yazı türü farklıdır. Bu yüzden bu cümle, öznel yargı bildiren bir cümledir.» İstanbul Boğazı’nın seyrine kimse doyamaz. » Evde mutlu olan başarılı olur. » Mavi elbise insanlara yakışıyor. » Duygusal şarkılar herkesi etkiler. 2. Nesnel Anlatımlı Cümleler Söyleyenin duygu veya düşüncesini içermeyen; doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye göre değişiklik göstermeyen, herkesçe kabul görmüş, kanıtlanabilir yargıları içeren cümlelerdir. Örnek » Ozon tabakasındaki delik her yıl büyüyor. Yukarıdaki cümle, nesnel bir yargı ifade etmektedir. Çünkü bu sözleri söyleyenin kişisel düşüncesi cümleye karışmamıştır. Bu, bilimsel bir veridir; araştırma ile kanıtlanabilir.» Kırmızı, ana renklerden bir tanesidir. » Eser, dört bölüm halinde sinemaya uyarlanmış. » İstanbul 1453′te fethedildi. » Yazar, bu romanında aile bireyleri arasındaki sorunları anlatıyor. 3. Tanım Cümleleri Varlıkların ne olduklarını tam olarak belirtmek için kurulur. Tanım cümleleri “Bu nedir?”, “Bu kimdir?” sorularına cevap verir. Örnek » Lirik şiir, duyguların çok etkili ve coşkulu bir biçimde dile getirildiği şiir türüdür. » Ünlü kişilerin kendi yaşamlarını anlattıkları yazılara otobiyografi denir. 4. İçerik Konu Cümleleri Yazarın, yapıtında ele aldığı konuya değinilen cümlelerdir. Örnek » Sanatçı, eserinde bir çobanın köydeki yaşamını anlatıyor. » Şiirlerinde ayrılık acısını işlemiş. 5. Üslup Biçem Cümleleri Üslup bir duygunun, düşüncenin kişisel anlatım biçimidir. Sanatçının dili kullanma biçimi, anlatım şekli üslupla ilgilidir. Cümlelerin uzunluğu, kısalığı, sözcük seçimi, sanatlı ya da yalın oluş, sanatçının üslubunu ortaya koyar. Herhangi bir metne yönelttiğimiz “Nasıl anlatılmış?” sorusu, üslupla ilgili ifadeleri bulmamıza yardımcı olur. Örnek » Sanatçı, eserinde gerçekleri kısa, yalın cümlelerle dile getirmiş. » Şiirlerinde süslü, söz oyunlarına dayalı bir dil yerine, günlük konuşma dilini tercih etmiştir. 6. Doğrudan Dolaysız Anlatımlı Cümleler Başkasına ait bir sözün hiç değiştirilmeden aktarılmasına doğrudan anlatım denir. Olduğu gibi aktarılan söz genellikle tırnak işareti içerisinde yazılır. Tırnak işaretinin dışında virgül kullanılarak da aktarılabilir. Örnek » Atalarımız, kalem kılıçtan keskindir, der. » Atatürk “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” diyerek bir gerçeği dile getirmiştir. Atatürk’e ait söz değiştirilmeden aktarılmış 7. Dolaylı Anlatımlı Cümleler Başkasından alınan sözün, cümledeki yargıyı değiştirmeden, kendi sözcüklerimizle aktarılmasına dolaylı anlatım denir. Dolaylı anlatımlı cümleler “söyledi, belirtti, açıkladı” gibi eylemlerle biter ya da yüklemleri öğrenilen geçmiş zamanla çekimlenir. » Doktor, babama ilaçları mutlaka içmesi gerektiğini tembih etti. » Atatürk hayatta en gerçek yol göstericinin ilim olduğunu söylemiştir. Yazar kendi anlatımıyla Atatürk’e ait sözü değiştirerek aktarmış 8. Kinayeli Anlatım İçeren Cümleler Cümlede ifade edilen düşüncenin, genellikle alaycı biçimde, tersini kasteden anlatım biçimidir. » Okulunu ne kadar çok sevdiğin yirmi gün devamsızlık yapmandan belli. » Takımımız bu haftaki maçında muhteşem bir oyunla 4-0 mağlup oldu. 9. Aşamalı Durum Bildiren Cümleler Bir olayın veya durumun giderek değiştiğini bildiren cümlelerdir. Eylem aniden değil, süreç içinde gerçekleşir. Örnek » Diktiğimiz fidanlar günden güne uzuyor. » Uçak önce havalandı, sonra yavaş yavaş bulutların arasında kayboldu. Cümle Yorumlama Konu Anlatımı Anlamlarına Göre Cümleler Konu Anlatımı Anlatım Bakımından Cümleler Anlatım bakımından cümleler öznel, nesnel, dolaylı, dolaysız, kinayeli, aşamalı durum bildiren cümleler ile tanım, içerik ve üslup cümleleri olmak üzere dokuz başlıkta incelenir Cümle Yorumlama Cümlenin Konusu Cümlenin Ana Fikri Cümleden Çıkarılabilecek Yargı Cümleden Çıkarılamayacak Yargı Cümle Tamamlama Cümle Oluşturma Düşüncenin Yönünü Değiştiren Sözcükler Örtülü Anlam » Anlamlarına Göre Cümleler Öneri Teklif Cümleleri Varsayım Cümleleri Eleştiri Cümleleri Öz Eleştiri Cümleleri Davranış Cümleleri Ön Yargı Peşin Hüküm Cümleleri Uyarı Cümleleri Görüş Cümleleri Yakınma Şikayet Cümleleri Hayıflanma Cümleleri Pişmanlık Cümleleri Sitem Cümleleri Küçümseme Cümleleri Azımsama Cümleleri Şaşırma Cümleleri Beklenti Cümleleri Özlem Hasret Cümleleri Tasarı Cümleleri Tahmin Cümleleri Olasılık İhtimal Cümleleri Çaresizlik Cümleleri Beğeni Cümleleri Onay Bir Düşünceye Katılma Cümleleri Abartma Cümleleri Endişe Kaygı Cümleleri Gözlem Cümleleri Kesinlik Bildiren Cümleler Kararlılık Bildiren Cümleler Kararsızlık Bildiren Cümleler Eşitlik Bildiren Cümleler Bilinenin Soruyla Vurgulandığı Cümlel Cümle Yorumlama Cümle yorumu; cümlenin konusu, ana fikri, cümleden çıkarılabilecek / çıkarılamayacak yargı, cümle tamamlama ve oluşturma ile düşüncenin yönünü değiştiren sözcükler olmak üzere yedi başlıkta incelenir 1. Cümlenin Konusu Cümlede üzeride durulan kavramlar cümlenin konusunu verir. Sorularda bir cümle verilir ve bu cümlede neyin anlatıldığı, yani cümlenin konusu sorulur. Yapılması gereken, verilen cümleyi yorumlayarak anlatılanı bir iki söz ile ifade etmektir. Bunun için cümleye “Bu cümle neyi anlatıyor?” sorusu sorulur ve sorunun cevabı aranır. Alınan cevap cümlenin konusu olacaktır. Örnek » Öğretmen bir toplumun yapı cümlede öğretmen, “yapı taşı”na benzetilmiş. Taştan yapılan binalarda temel malzeme taş olduğuna göre, bu malzeme olmadan bina yapılamaz. Öğretmen için toplumun yapı taşı dendiğine göre, toplumun ortaya çıkması için öğretmene ihtiyaç var demektir. Öyleyse toplumun oluşmasında öğretmen çok önemlidir. Yani bu cümlenin konusu, anlatmak istediği, “öğretmenin önemi”dir. » Gelecek nesillere yaşanır bir dünya bırakmak için çevreyi korumalıyız. Bu cümlede çevrenin korunması gelecek nesillere sağlıklı bir dünya bırakma gerekçesine bağlanıyor. Öyleyse bu cümlede “çevrenin korunmasının gerekliliğini” anlatıyor diyebiliriz. 2. Cümlenin Ana Fikri Ana Düşüncesi Bir cümlede asıl anlatılmak istenen fikir veya cümlede verilmek istenen mesaja ana fikir denmektedir. Örnek » Eğer bir romancı yazdığı eserlerin geniş kitleler tarafından okunmasını, beğenilmesini arzu ediyorsa yapacağı ilk iş seslendiği halkın anlayabileceği bir dil kullanmak cümlede anlatılmak istenen düşünceyi “Yalın bir dil kullanan sanatçı, daha fazla okunur.” şeklinde öz olarak ifade edebiliriz. Bu da cümlenin ana düşüncesi olur. » Gerçek şair; halkının dağlarını, çobanlarını, kuzularını, acı ve sevinçlerini anlatandır. Bu cümlede anlatılmak isteneni ise “Şair, milletini anlatan kimsedir.” şeklinde belirtebiliriz. 3. Cümleden Çıkarılabilecek Yargı Bir cümle verilir ve bu cümlede anlatılmak istenenin veya cümleden çıkarılabilecek yargının ne olduğu sorulur. Bu tip soruların çözümünde yapılması gereken, verilen cümleyi yorumlayarak cümlenin söyleniş sebebinin bulunmasıdır. Çünkü hiçbir cümle boş yere söylenmez, her cümlenin bir söyleniş amacı vardır. İşte bu tip sorularda bize düşen onu bulmaktır. Biz buna cümlenin ana düşüncesi de diyebiliriz. “Bu cümlede yazar bize ne demek istedi?” sorusuyla anlatılmak isteneni bulabiliriz. Örnek » Yazar, eserlerinde günlük hayatta olan şeyleri olduğu gibi, hiçbir abartmaya gitmeden cümlede yazar, eserlerinde günlük hayatı olduğu gibi anlatmışsa toplumun yaşamını işlemiş demektir. Öyleyse bu cümlede anlatılmak isteneni “Yazar, eserlerinde içinde yaşadığı toplumu anlatmıştır.” şeklinde ifade edebiliriz. » İnsan, bazı şeyleri söylemeyi seçtiği için değil; onları belli bir biçimde söylemeyi seçtiği için yazar’dır. Bu cümlede, “bazı şeyleri söyleme” sözüyle, konu; “belli bir biçimde söyleme” sözüyle, üslup kastedilmiştir. Bu sözlerden hareketle cümlede, bir insanı yazar yapan şeyin işlediği konunun değil, üslubunun olduğu anlatılmak istenmiştir. Dolayısıyla bu cümlede anlatılmak isteneni “Bir yazarın neyi söylediğinden çok, nasıl söylediği önemlidir.” şeklinde ifade edebiliriz. 4. Cümleden Çıkarılamayacak Yargı Bir cümle verilir ve bu cümleden çıkarılamayan ya da cümlenin anlamıyla çelişen yargıları bulmamız istenir. Yapılacak iş verilen cümleyi yorumlayarak cümleden çıkarılabilecek yargıları bulmaktır. Sorular dört seçenekten oluştuğuna göre, seçeneklerin üçündeki yargılar, verilen cümleden çıkarılabilecek niteliktedir. Dolayısıyla cümleden çıkarılabilecek yargılar belirlenince, cümleden çıkarılamayacak yargı kendiliğinden ortaya çıkacaktır. Bu süreçte cümle çok iyi okunmalı, hangi ifadeden nasıl bir sonuç çıkarılabileceği iyi tespit edilmelidir. Örnek » Mehmet’in kardeşi dün de okula cümleden çıkarılabilecek ve çıkarılamayacak anlamları bulalım 1. “Mehmet evin tek çocuğu değildir.” 2. “Mehmet in kardeşi 0-6 yaş arasında değil.” 3. “Mehmet in kardeşi bugün de okula gitmemiş.” 4. “Mehmet kardeşinden başarılıdır.” Yukarıdaki cümlelere baktığımızda 1. cümle kardeş, 2. cümle okul, 3. cümle dün de sözcüklerinden çıkar. 4. cümleyi verilen cümleden çıkaramıyoruz. 5. Cümle Tamamlama Verilen cümlelerde veya karşılıklı konuşma metinlerinde boş bırakılan yerlerin anlam bütünlüğünü ve uyumunu sağlayacak şekilde doldurulmasıdır. Yapılacak iş, cümlenin gelişinden çıkarılan anlam doğrultusunda boşlukları doldurmaktır. Bu yapılırken dil bilgisi kuralları göz önünde bulundurulmalıdır. Yani eklenecek sözcüklerin hem anlamca hem de yapıca cümleye uygunluk taşıması gerekir. Tamamlanacak ve tamamlayacak cümleler ya da sözler arasında; – Anlamsal ilişki doğru kurulmalıdır. – Zaman ve kişi yönünden uyum olmalıdır. – Cümleleri anlamca bağlamak için uygun bağlaçlar kullanılmalıdır. > Böyle sorular seçeneklerden gidilerek de çözülebilir. Örnek » Anneme Anneler Günü için bir ………………… aldım. Anneler Günü’nde çocuklar annelerine hediye alır. Öyleyse bu boşluğu “hediye” sözcüğüyle tamamlayabiliriz. 6. Cümle Oluşturma Kelimeleri Doğru Sıralama Sözcük ya da sözcük gruplarına ayrılmış olarak verilen cümlelerin genellikle anlamlı ve kurallı bir cümle haline getirilmesi istenir. Yapılacak iş, öncelikle yüklemi belirlemek ve eğer kurallı bir cümle isteniyorsa yüklemi sona yerleştirmek, daha sonra varsa edat gruplarını, bağlaçları ve tamlamaları bulmaktır. > Bu konuyla ilgili sorular seçeneklerden gidilerek de çözülebilir. Örnek Soru » 1. aynı şeyleri 2. başkalarının düşüncelerini 3. dinleyerek de 4. okuyarak 5. yapabiliriz 6. nasıl öğreniyorsak Yukarıdaki sözcük ve sözcük gruplarıyla anlamlı bir cümle oluşturmak için sıralama nasıl olmalıdır? A 2 – 6 – 3 – 1– 4– 5 B 1 – 3 – 5 – 6– 4 – 2 C 2 – 4 – 6 – 1 – 3 – 5 D 3 – 5 – 1 – 2 – 4 – 6Çözüm Bu sözcüklerle anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturmak istesek, ilk önce yüklemi bulmalıyız. Burada yüklem, beşinci sözcük olan “yapabiliriz” sözcüğüdür. Seçeneklerdeki sıralamaya beş numarayla biten iki seçenek vardır A ve C. Sözcükler arasındaki anlam dikkate alındığında da C seçeneğinin sıralamasının daha uygun olduğu görülür. Doğru sıralama şu şekildedir ”Başkalarının düşüncelerini okuyarak nasıl öğreniyorsak aynı şeyleri dinleyerek de yapabiliriz.” YANIT C 7. Düşüncenin Yönünü Akışını Değiştiren Sözcükler Cümle içindeki kelimeler anlamca birbirini tamamlar. Fakat bir konudan başka bir konuya geçilirken “fakat, ama, lakin, ancak, oysa, ne var ki, yalnız, halbuki” gibi anlamın akışını değiştiren sözcükler kullanılabilir. Bu tür sözcükler cümlede anlamın akışını değiştiren sözcüklerdir. Örnek » Ahmet çalışkan, dürüst, efendi bir öğrencidir; ama…“ama” bağlacından sonra kullanacağımız ifade daha önce kullanacağımız ifadenin zıddı olacaktır. Ahmet çalışkan, dürüst, efendi bir öğrencidir; ama yazısı güzel değil. ifade olumlu ifade olumsuz » Hasta adam, iyileşmek için doktor doktor dolaştı; ne var ki hastalığına çare bulamadı. » Ankara güzel, düzenli, planlı bir şehirdir; fakat denize kıyısı yoktur. » Parası yok, arkadaşı yok, gidecek kimsesi yok; yalnız temiz bir kalbi var. » Gelemeyeceğini söyledi, hâlbuki vakti vardı. 1. ÖNERİ TEKLİF CÜMLELERİ Bir sorunu çözmek veya daha iyiye ulaşmak için görüş ve düşüncelerin öne sürüldüğü cümlelerdir. Örnek » Daldaki elmayı almak için merdiven kullanmalısın. » Bu işe sabırlı yaklaşmanız daha doğru olacak. » Konuyu iyice anlamak istiyorsan, önce tekrar et, sonra da bol bol soru çöz. 2. VARSAYIM CÜMLELERİ Gerçekleşmemiş bir olayın gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşmiş bir olayın hiç gerçekleşmemiş gibi kabul edildiği cümlelerdir. Varsayım anlamı taşıyan yargılarda genellikle “tutalım ki, diyelim ki, farz edelim, düşün ki” gibi ifadelere yer verilir. Örnek » Diyelim ki bu uçağa yetişemedin. » Bir an için rüyalarının gerçekleştiğini düşün. » Tut ki puanın yetmedi ve üniversiteye giremedin. 3. ELEŞTİRİ CÜMLELERİ Bir yapıtın, bir insanın veya bir durumun doğru ya da yanlış yönlerini belirten cümlelerdir. Eleştiri, olumlu eleştiri ve olumsuz eleştiri olmak üzere ikiye ayrılır. Örnek » Konuları açık ve anlaşılır bir dille ele almış. » Hakem, son maçı çok iyi yönetti. Yukarıdaki cümlelerde hoşa giden yönler belirtildiğinden olumlu eleştiri yapılmıştır.» Bu firmanın ürünleri eskisi kadar kaliteli değil. » Kimi öyküleri, öykü olmaktan çok köşe yazısıdır. Yukarıdaki cümlelerde de hoşa gitmeyen, eksik görülen yönler belirtildiğinden olumsuz eleştiri yapılmıştır. 4. ÖZ ELEŞTİRİ CÜMLELERİ Bir kişinin kendi davranışları üzerinde yürüttüğü yargıları içeren cümlelerdir. Örnek » Zamanı iyi kullanmadığım için sınavda başarısız oldum. » On dört yaşına geldim ama hâlâ güzel yazmayı öğrenemedim. » Düşünmeden konuşarak arkadaşımın kalbini kırdım. 5. DAVRANIŞ CÜMLELERİ Birine veya bir şeye karşı sergilenen hâl, hareket, muamele, tavır ve tutumları anlatan cümlelerdir. Örnek » Yıllardır görmediği dayısına doyasıya sarıldı. » Ev sahibi bizi çok sıcak karşıladı. 6. ÖN YARGI PEŞİN HÜKÜM CÜMLELERİ Bir kişi veya bir durumla ilgili belirli şart, olay ve görüntülere dayanarak önceden edinilmiş olumlu veya olumsuz yargıları belirten cümlelerdir. Örnek » Bu işi kesinlikle başaramayacak. Olumsuz ön yargı » Bu kitap bu yılın en çok okunan kitabı olacak. Olumlu ön yargı » Ben zaten onun suçlu olduğunu baştan biliyordum. 7. UYARI CÜMLELERİ Kişi ya da kişileri yanlış davranışlardan uzak tutmak için bir konu, sorun ya da olumsuz bir durum ile ilgili ikaz ve hatırlatmaları içeren cümlelerdir. Örnek » Kışın zincir takmadan yola çıkmayın. » Üzerime bu kadar gelmeyin. » Dilini tutmayı öğrenemezsen etrafında kimsecikler kalmaz. 8. GÖRÜŞ CÜMLELERİ Bir olay, varlık veya düşünce üzerinde varılan yargıyı belirten cümlelerdir. Örnek » Resim sanatı insanı dinlendirir. » Hepimiz hatalarımızdan ders çıkarmalıyız. » Bu projedeki eksikleri gidermeliyiz. 9. YAKINMA ŞİKAYET CÜMLELERİ Bir durumdan duyulan rahatsızlığı ifade eden cümlelerdir. Örnek » Gittiğinden beri hiç aramadı. » Nerede nasıl davranacağını bir öğrenebilse. » İnsanlar hâlâ uğradıkları haksızlıklara ses çıkarmıyor. 10. HAYIFLANMA CÜMLELERİ Bir kişinin herhangi bir olaydan veya yapmadığı bir işten dolayı duyduğu üzüntüyü anlatan cümlelerdir. Örnek » Öğretmenin anlattıklarını keşke defterime yazsaydım. » Gençlikte bir güzel gezip eğlenmek varmış. » Zavallı kedi soğukta çok üşümüş. 11. PİŞMANLIK CÜMLELERİ Yapılan bir hata veya yanlış sonucunda duyulan üzüntüyü belirten cümlelerdir. Örnek » Keşke ona bu sözleri söylemeseydim. » Bu arabayı almamız bir hataydı. » Buzlu yolda bu kadar hızlı araba kullanmamalıydım. » Hayıflanma cümleleri ile pişmanlık cümleleri arasındaki fark şudur Hayıflanma cümlelerinde yapılmayan bir işten dolayı duyulan üzüntü anlatılır, pişmanlık cümlelerinde ise yapılan bir işten dolayı duyulan üzüntü söz konusudur. 12. SİTEM CÜMLELERİ Bir kimsenin yaptığı bir hareketten dolayı duyulan üzüntünün, kırgınlığın dile getirildiği cümlelerdir. Örnek » Davete bir beni çağırmamışsın. » İnsan, kendisine bunca emeği geçen insanı bir kere de olsa arayıp sorar. » Bir yudum mutluluğu bize çok gördünüz. » Sitem cümleleri ile yakınma cümleleri arasındaki fark şudur Sitem cümlelerinde bir durumdan veya bir kişiden duyulan rahatsızlık kişinin kendisine söylenir, yakınma cümlelerinde ise bir durumdan veya bir kişiden duyulan rahatsızlık başkalarına anlatılır. 13. KÜÇÜMSEME CÜMLELERİ Bir kişiye veya bir olaya değer vermeme, onu küçük görme, önemsememe, hafife alma anlamı taşıyan cümlelerdir. Örnek » O da güya okuyacak da adam olacak. » Bu maçı kazanıp da şampiyon olacakmış. » Sen kim, sanatçı olmak kim! 14. AZIMSAMA CÜMLELERİ Bir şeyin miktarca az olduğunu, yetersiz görüldüğünü ifade eden cümlelerdir. Örnek » Bir tanecik mi ayakkabın var? » Bu kadarcık ücretle çalışamam. » Günlerdir çalışıyorsun, ne kadar az iş yapmışsın. 15. ŞAŞIRMA CÜMLELERİ Beklenmeyen bir durum karşısında ne yapacağını, nasıl davranacağını bilememe, hayrete düşme anlamı taşıyan cümlelerdir. Örnek » Böyle ansızın gideceğini hiç düşünmemiştim. » Sınav sonucunu çok yüksek beklerken düşük gelmesin mi! » Ne, demek doktor oldun! 16. BEKLENTİ CÜMLELERİ Gerçekleşmesi beklenen davranış ve işleri bildiren cümlelerdir. Beklentiler bazen gerçekleşir bazen gerçekleşmez. Örnek » Sınavdan yüksek not almayı umuyorum. » Bizi bu sefer daha sıcak karşılayacağını düşünmüştük. » Annem doğum günümde bana en sevdiğim oyuncağı alacak. 17. ÖZLEM HASRET CÜMLELERİ Geçmişte yaşanan günlerin tekrar yaşanma isteğini ya da bir yeri veya kişiyi görme isteğini dile getiren cümlelerdir. Örnek » Yıllardır görmediğim köyüm burnumda tütüyor. » Eskiden bayramlar bir başka kutlanırdı. » Fırsat olsa da onu tekrar görebilsem. 18. TASARI CÜMLELERİ Gelecekte yapılması planlanan işlerin belirtildiği cümlelerdir. Örnek » Önümüzdeki ay tatile çıkmayı düşünüyorum. » Bu işin altından başarıyla kalkmayı amaçlıyoruz. 19. TAHMİN CÜMLELERİ Akla, sezgilere, gözlemlere veya birtakım verilere dayanarak, olacak bir şeyi önceden kestirebilme sonucunda ortaya çıkan cümlelerdir. Örnek » Annem meraktan patlıyordur şimdi. » Gökyüzü bulutlarla doldu, yağmur yağabilir. » Şu anda öğretmen derse başlamıştır. 20. OLASILIK İHTİMAL CÜMLELERİ Gerçekleşmesi kesin olmayan bir olayın veya bir durumun ortaya çıkmasının beklenilmesi, umut edilmesi ile ilgili cümlelerdir. Örnek » Tatilde Karabük’e gidebiliriz. » Kim bilir belki yarın, belki yarından da yakın. » Sanıyorum o konu anlatılmadı. » Olasılık cümleleri ile tahmin cümleleri arasındaki fark şudur Olasılık anlamlı cümlelerde “ikilem” söz konusudur. Yani bahsedilen şey için “Öyle de olabilir, böyle de olabilir.” anlamı hakimdir. Tahmin anlamlı cümlelerde bu “ikilemi” görmeyiz. Tahmin anlamlı cümlelerde tecrübelerden hareketle “emin oluş” havası vardır. Olasılık anlamlı cümlelere göre, tahmin anlamlı cümlelerde “kesinlik anlamı” daha yoğundur. 21. ÇARESİZLİK CÜMLELERİ Olay ve durumlar karşısında yapılabilecek herhangi bir şey olmamasıdır. Örnek »İstesek de istemesek de bu sıkıntıyı çekeceğiz. » Parasızlıktan ne yapacağını bilmiyordu. » Bu olay onun elini kolunu bağlamıştı. 22. BEĞENİ CÜMLELERİ Bir varlığa veya bir olayın sonucuna yönelik beğenme, takdir etme, övme veya onaylama işini bildiren cümlelerdir. Örnek » Her türlü rezaletin yaşandığı bu çevrede dürüst ve tertemiz bir insan olarak yetişti. » Araba dediğin böyle rahat ve geniş olmalı. » Yazar, olayları sıradanlığa düşmeden güzel bir üslupla yansıtmış. 23. ONAY BİR DÜŞÜNCEYE KATILMA CÜMLELERİ Yapılan bir işin ya da davranışın yerinde ve doğru olduğunun kabul edildiği cümlelerdir. Örnek » Öğretmenine saygı göstererek yerinde bir davranış sergiledi. » Aferin sana, son saniyede topu potaya atman doğru bir hareketti. 24. ABARTMA CÜMLELERİ Bir şeyi olduğundan çok veya az göstererek anlatan cümlelerdir. Örnek » Adam o kadar zayıf ki üflesek uçacak. » Ağlamaktan gözlerinin yaşı kurumuştu. » Pire kadar boyuyla bana kafa tutuyor. 25. ENDİŞE KAYGI CÜMLELERİ Olumsuz bir durumun gerçekleşme olasılığından dolayı duyulan kaygıyı anlatan cümlelerdir. Örnek » Acaba yolda başlarına bir şey mi geldi? » Bu kadar bekledik ama ya gelmezse… 26. GÖZLEM CÜMLELERİ Bir varlığın, durumun veya olayın niteliklerini gözleme dayalı olarak anlatan cümlelerdir. Örnek » Yazarın çalışma masası darmadağındı. » Çocuk bizimle konuşurken sürekli sallanıyordu. 27. KESİNLİK BİLDİREN CÜMLELER Şüphe ve olasılık barındırmayan, anlamında kesinlik olan cümlelerdir. Genelde nesnel anlatımlı cümlelerdir. Örnek » Bu yörenin dereleri kışın donar. » Ders bitmiştir, herkes dışarı çıksın. » Ayılar somon balığını sever. 28. KARARLILIK BİLDİREN CÜMLELER Kararında direnme, kesin karar vermiş olma durumunu belirten cümlelerdir. Örnek » Hiçbir güç beni annemden ayıramaz. » Sorularına asla cevap vermeyeceğim. » Bu yolda ölmek var dönmek yok benim için. 29. KARARSIZLIK BİLDİREN CÜMLELER Herhangi bir konuyla ilgili olarak karar verememeyi ifade eden cümlelerdir. Örnek » Acaba kazağı buradan mı alsam, yoksa öteki mağazadan mı? » Tiyatroya mı gitsem, sinemaya mı? 30. EŞİTLİK BİLDİREN CÜMLELER İki veya daha çok şeyin eşit olması durumunu ifade eden cümlelerdir. Örnek » Kazandığımız paraları yarı yarıya paylaştık. » Boyca birbirleriyle aynılar. » Elmayı tam ortasından ikiye böldü. 31. SORU SORMAKTAN ÇOK BİLİNENİN VURGULANDIĞI CÜMLELER Amacın soru sormak olmadığı, bilinen bir durumun öne çıkarıldığı veya vurgulandığı cümlelerdir. Örnek » Hangimiz bu kampanyaya katılmak istemeyiz ki? » İnsan sevmez mi? DİLBİLGİSİ KONULARI KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ Dilbilgisi Dil-Anlatım Yazım Bilgisi > Kompozisyon, Yazım Kuralları, Noktalama İşaretleri Anlam Bilgisi > Sözcükte Anlam, Cümlede Anlam, Paragrafta Anlam Yapı Bilgisi > Tamlamalar, Anlatım Bozuklukları Ses Bilgisi Sözcük Bilgisi > Yapım Ekleri, Adlar, Sıfatlar, Zamirler, Zarflar, Edatlar Ünlemler, Eylemler, Eylemsiler Nasıl yazılır? Atasözleri ve Deyimler Türkçe Göktürkçe Edebiyat Yazım Kılavuzu SÖZLÜKLERİMİZ Cümleler, düşüncelerimizi bildirmenin yanı sıra duygularımızı da ifade edebileceğimiz yapılardır. Cümleleri, ifade ettikleri duyguya göre on dört başlık altında inceliyoruz1. Yakınma Şikâyet CümleleriBir durumdan duyulan rahatsızlığın dile getirildiği, şikayet bildiren Gittiğinden beri hiç aramadı. » On üç yaşına girdi, halen odasını toplamayı öğrenemedi. » Nerede nasıl davranacağını bir öğrenebilse. » Güzelim sahil kasabası iki yılda beton yığınına döndü. » İnsanlar hâlâ uğradıkları haksızlıklara ses Hayıflanma CümleleriGeçmişte yapılamayanlar, elden kaçırılanlar için duyulan üzüntüye hayıflanma denir. Hayıflanma cümleleri, bir kişinin geçmişte yapamadığı bir işten dolayı duyduğu üzüntüyü anlatan Öğretmenin anlattıklarını keşke defterime yazsaydım. » Hasta olmadan önce sağlığımın kıymetini bilseydim. » Gençlikte bir güzel gezip eğlenmek varmış. » Keşke param varken o evi de Pişmanlık CümleleriYapılan bir hata veya yanlış sonucunda duyulan üzüntüyü belirten Keşke ona bu sözleri söylemeseydim. » Bu arabayı almamız bir hataydı. » Buzlu yolda bu kadar hızlı araba kullanmamalıydım. > Hayıflanma cümleleri ile pişmanlık cümleleri arasındaki fark şudur Hayıflanma cümlelerinde yapılmayan bir işten dolayı duyulan üzüntü anlatılır, pişmanlık cümlelerinde ise yapılan bir işten dolayı duyulan üzüntü söz Sitem CümleleriBir kimsenin yaptığı bir hareketten veya söylediği bir sözden dolayı duyulan üzüntünün, öfkelenmeden yumuşak bir şekilde dile getirildiği Davete bir beni çağırmamışsın. » Demek bana haber vermeden sinemaya gittiniz! » İnsan, kendisine bunca emeği geçen insanı bir kere de olsa arayıp sorar. » Bir yudum mutluluğu bize çok gördünüz. » Buraya kadar geldin de bize uğramadın, aşk olsun! > Sitem cümleleri ile yakınma cümleleri arasındaki fark şudur Sitem cümlelerinde bir durumdan veya bir kişiden duyulan rahatsızlık kişinin kendisine söylenir, yakınma cümlelerinde ise bir durumdan veya bir kişiden duyulan rahatsızlık başkalarına Ön Yargı Peşin Hüküm CümleleriBir kişi veya bir durumla ilgili belirli şart, olay ve görüntülere dayanarak önceden edinilmiş yargıları belirten cümlelerdir. Ön yargılar, olumlu veya olumsuz Bu işi kesinlikle başaramayacak. Olumsuz ön yargı » Bu kitap bu yılın en çok okunan kitabı olacak. Olumlu ön yargı » Ben zaten onun suçlu olduğunu baştan biliyordum. » Bu çocuktan sana hayır gelmez. » O takım bu sene de şampiyon Şaşırma CümleleriBeklenmeyen bir durum karşısında ne yapacağını, nasıl davranacağını bilememe, hayrete düşme anlamı taşıyan Böyle ansızın gideceğini hiç düşünmemiştim. » Sınav sonucunu çok yüksek beklerken düşük gelmesin mi! » Ne, demek doktor oldun!7. Özlem Hasret CümleleriGeçmişte yaşanan günlerin tekrar yaşanma isteğini ya da bir yeri veya kişiyi görme isteğini dile getiren Yıllardır görmediğim köyüm burnumda tütüyor. » Ah, nerede o eski İstanbul! » Eskiden bayramlar bir başka kutlanırdı. » Fırsat olsa da onu tekrar görebilsem. » Dedemin yanında olabilseydim Sevinç Cümlesiİstenen veya hoşa giden bir şeyin olmasıyla duyulan sevinci anlatan Yaşasın, sonunda tatil başladı! » Üniversiteyi kazandığı için etekleri zil çalıyor. » Yıllardır görmediği oğlunu görünce ayakları yerden Üzüntü CümleleriBir kişinin bir olay veya karşısındakinin durumu ya da çaresizliği karşısında bir şey yapamamayı ifade eden Sınavdan kötü not aldığımı görünce moralim bozuldu. » O güzelim kadın, birkaç yılda çöküp yaşlandı. » Zavallı adam, çocuklarını yetiştirebilmek için ne acılar Endişe Kaygı CümleleriOlumsuz bir durumun gerçekleşme olasılığından dolayı duyulan kaygıyı anlatan Acaba yolda başlarına bir şey mi geldi? » Bu kadar bekledik ama ya gelmezse…11. Küçümseme CümleleriBir kişiye veya bir olaya değer vermeme, onu küçük görme, önemsememe, hafife alma anlamı taşıyan O da güya okuyacak da adam olacak. » Bu maçı kazanıp da şampiyon olacakmış. » Sen kim, sanatçı olmak kim! » Bacak kadar boyuyla bize kafa Azımsama CümleleriBir şeyin miktarca az olduğunu, yetersiz görüldüğünü ifade eden Bir tanecik mi ayakkabın var? » Bu kadarcık ücretle çalışamam. » Günlerdir çalışıyorsun, ne kadar az iş yapmışsın. » Bu kadar pasta kime Beklenti CümleleriGerçekleşmesi beklenen davranış ve işleri bildiren cümlelerdir. Beklentiler bazen gerçekleşir bazen Sınavdan yüksek not almayı umuyorum. » Annem doğum günümde bana en sevdiğim oyuncağı alacak. » Bizi bu sefer daha sıcak karşılayacağını düşünmüştük. Gerçekleşmemiş beklenti » Sözde beni de işe alacaktı. Gerçekleşmemiş beklenti14. Yadsıma İnkar CümleleriYadsıma cümleleri, yapılan bir şeyin yapılmadığını, söylenen sözün söylenmediğini veya tanık olunan bir şeyin bilinmediğini ifade eden Bütün bunları ben mi söylemişim! » Kim demiş o camı benim kırdığımı! » Ben hiç böyle bir şey yapar mıyım? Bu dersimizde Cümle Bilgisi konusunu oldukça detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Bu konuyu tam olarak anlayabilmek ve sınavlarda başarılı olabilmek için yaklaşık sadece 2 saatinizi teorik çalışmaya ayırmanızı öneriyorum. Bu konu ile ilgili olarak dikkat etmeniz gereken bir husus şudur ki; aşağıda yer alan kavram bağlamı sizin mevcut ders müfredatından farklı olsa da ancak sitemizin anlatımımız daha kapsayıcı olduğunu anlayacaksınız. Cümle Bilgisi konusunu çalışmanızın ardından aşağıdaki kazanımları elde edecek ve aşağıda yer alan soruların cevaplarına ulaşmanızı anlamın oluşumu nedir?Bildirdikleri kiplere göre cümleler nelerdir?Cümlede anlam olayları nelerdir? Cümlede vurgu nedir?Anlamdaş ve yakın anlamlı cümleler nelerdir?Anlamca aynı doğrultuda olan cümleler nelerdir?Anlamca çelişen cümleler nasıl bulunur?Cümlede yansıtılan kavram, durum ya da duygu nasıl seçilir?Eleştiri anlatan cümlelere örnekler nasıl çözülür?Cümlede anlatım teknikleri soruları nasıl çözülür?Cümlede anlam ilişkilerinin detayları nelerdir?Anlamlarına göre cümlelerin alt başlıkları nelerdir?Cümle türleri nelerdir? Kısa cümle türleri kaça ayrılır?Cümle türlerine örnekler nelerdir?Yüklemlerine göre cümleler kaça ayrılır? Yüklemin yerine göre cümleler hangileridir?Ögelerin dizilişine göre cümle çeşitleri nelerdir? Ögelerin dizilişine göre cümle çeşitleri nasıl ayırt edilir?Anlamlarına göre cümleler kaça ayrılır? Anlamına göre cümleler nasıl anlaşılır? Anlamlarına göre cümleler nasıl ayırt edilir?Anlamlarına göre cümle çeşitleri için örnek test soruları nasıl olur?Yapılarına göre cümle türleri nelerdir? Yapılarına göre cümle türleri nasıl birbirinden ayırt edilir?Konu İçeriği1 Cümlede Anlamın Oluşumu2 Bildirdikleri Kiplere Göre Haber Geniş Zaman -r, -ar, -er, -ır, -ir Şimdiki Zaman -yor Gelecek Zaman -ecek, -acak Di’li Geçmiş Zaman -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, tü Miş’li Geçmiş Zaman -miş, -mış, -muş, -müş Dilek-İstek İstek Kipi -e, -a Dilek-Koşul Kipi -se, -sa Gereklilik Kipi -meli, -malı Emir Kipi - İstek Emir Gereklilik Şart Haber ve Dilek Kiplerinde Soru Soru sözcükleriyle “mi” ile Vurgu yardımıyla Gerçek Soru Sözde Soru Cümleleri3 Cümle Yükleminin Türüne Göre Fiil İsim Yükleminin Yerine Göre Kurallı Düz Kuralsız Devrik Yükleminin Anlamına Göre Olumlu Cümle Olumsuz Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Anlam İlişkilerine Göre Eş Anlamlı Yakın Anlamlı Karşıt Anlamlı Bildirdiği Duygu, Düşünce, Kavramlara Göre Neden-Sonuç Bildiren Amaç-Sonuç Bildiren Şart Bildiren Tümdengelim-Tümevarım Bildiren Tanım Bildiren Karşılaştırma Bildiren Betimleme Bildiren Nesnel-Öznel Anlatımlı Doğrudan-Dolaylı Anlatım Cümleleri4 Cümlede Kavramlar Pekiştirme Tahmin Sezgi – Olasılık İhtimal Beğenme Takdir Etme Hayıflanma Üzülme, Ön EleştiriCümlede Anlamın Cümle Bilgisi konusunu işlemeye öncelikle cümlede anlamın oluşumunu inceleyerek anlamlı kelime ve kelime gruplarının bir anlam ifade etmek üzere bir kurala uygun biçimde düzenlenmesiyle oluşur. Bu düzenleme, yüklem esas alınarak yapılır. Çünkü cümlenin temelini yüklem oluşturur. Diğer öğeler yüklemin anlamlarını açmak ve belirginleştirmek için vardır. Yüklemin bildirdiği anlam kişi, zaman, yer, nesne, durum, amaç gibi noktalardan zenginleştirilir. Şimdi bunu bir örnekle açıklayalım“Okudum.”, sadece yüklemden oluşan bir cümledir. Bu cümleye kişi özne eklediğimizde,“Ben okudum.” zaman zarf tümleci eklediğimizde,“Ben hafta sonu okudum.” yer dolaylı tümleç eklediğimizde,“Sen hafta sonu yazlıkta okudum.” yapılan işten etkilenen varlık nesne eklediğimizde,“Ben hafta sonu yazlıkta roman okudum.” durum zarf tümleci eklediğimizde“Sen hafta sonu yazlıkta zevkle roman okudum.” amaç ilgeç tümleci eklediğimizde,“Sen hafta sonu yazlıkta, özet çıkarmak için zevkle roman okudum.” cümlesi elde örnekte görüldüğü üzere cümleler, kelime ve kelime gruplarından tam bir yargı bildirmesiyle yönüyle ayrılır. Cümledeki dil birlikleri arasında “bağlaşıklık” ve “bağdaşıklığın” oluşturduğu “bağdaştırma” ile sağlanan anlam ilişkisi vardır. Yani cümlede anlam, cümleyi meydana getiren kelime ve kelime gruplarının anlamlarının toplamı değildir. İletişimde, gönderici durumundaki kişi ile alıcı durumundaki kişi ve kişiler arasındaki ilişkinin cümlede anlamın oluşmasında rolü vardır. Cümlenin bu özelliği “bağlam”la ilgilidir. Belli bir bağlamı olmayan cümle, anlam bakımından soyuttur. Aynı cümle farklı bağlamlarda söylendiğinde farklı anlamlar Dil öğelerinin ek, kelime ve kelime grupları aralarında oluşturdukları anlam bağıntılarına bağdaşıklık Kelimelerin yeni bir anlam ifade etmek için yan yana gelerek oluşturdukları söz gruplarına bağdaştırma Bir metinde dil öğelerinin ek, kelime ve kelime grupları dil bilgisi kurallarına uyularak yan yana getirilmesine cümle oluşturulmasına bağlaşıklık dil bilgisi bağıntısı adı Bir dil birimini çevreleyen, ondan önce ve sonra gelen, birçok durumda söz konusu birimi etkileyen birim veya birimler bütünüdür. Anlamlı en küçük dilbilimi olan kelimeler, bir bağlamda anlam ve değer kazanır. Bunu şöyle açıklayabilirizBir öğretmenin derste tahtaya “el” kelimesini yazdığını varsayalım. Acaba bu kelimenin gerçek anlamda mı yoksa mecaz anlamda mı; “kolun bilekten parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümü” mü yoksa “yakınların dışında kalan kimse, yabancı” karşılığında mı kullanıldığını söyleyebilir miyiz? Elbette bunların hiçbirini söylemeyiz çünkü bu kelime bir bağlamdan ortamdan yoksundur. Kelimenin hangi anlamı yüklendiğini biz ancak bir bağlamla anlayabiliriz. Bu, bütün dil göstergeleri için aynı öğretmen tahtaya aşağıdaki cümleleri yazdığında, yani “el” sözcüğü bir bağlam içinde yer aldığında, “el” kelimesinin hangi anlamlara geldiğini rahatlıkla eli elindeki bütün parayı bu eve gelir, sevdiklerin bile el olur cümlelerde “el” kelimesi; sırasıyla “kolun bilekten parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümü”, “sahiplik, mülkiyet”, “yakınların dışında kalan kimse, yabancı” anlamlarında bu kavram ve örnekler bize, cümlede anlamın oluşurken dil birliklerinin dil bilgisi öğeleriyle birleştiğini anlam değerleri bakımından birbirini tamamladığını ve cümlede anlamın oluşumunda yüklemin ve özne-yüklem ilişkisinin çok önemli olduğunu göstermektedir. Bundan dolayıdır ki cümle türleriyle ilgili sınıflandırma yapılırken cümlenin yüklemi esas Kiplere Göre CümlelerHaber CümleleriHaber verme, bilgi aktarma amacıyla ortaya konmuş cümlelerdir. Bu cümleler, bir eylemin gerçekleştiğini, gerçekleşmekte olduğunu, gerçekleşeceğini bildiren cümlelerdir. İnsan birine bir düşünce ve duygu açıklayacağı zaman bu tür cümleleri kullanır. Ders kitapları, öğretici metinler, gazete yazıları, haber dergileri, televizyon haber bültenlerindeki metinler hep haber cümleleriyle yazılır. Kısacası haber cümleleri, bilgi vermek veya bir konuda bilgi sahibi olunduğunu belirtmek için söylenir. Bu yüzden haber cümlelerinde dilin daha çok göndergesel işlevde kullanılması söz konusudur. Ayrıca haber cümlelerinde verilen bilgilerin doğru ve yanlış olabileceği de unutulmamalıdır. Haber cümleleri, dinleyicinin bilmediği bir hususu öğretir veya dinleyenin bildiğinden söyleyenin de haberdar olduğunu ortaya koyar. Haber cümleleri oluşturulurken haber kiplerinden Bildirme KipleriZaman anlamı taşıyan kiplerdir. Bu kiplerle çekimlenen fiillerin gerçekleşme zamanı Zaman -r, -ar, -er, -ır, -irFiilin herhangi bir zamanda yapılabildiğini ben sen o biz siz onlar gezerlerŞimdiki Zaman -yorEylemin söylendiği anda yapılmakta olduğunu bildirir. Eylemin yapılışı ile anlatımı aynı anda ben sen o biz siz onlar geziyorlarGelecek Zaman -ecek, -acakEylemin gelecek zamanda yapılacağını bildirir. Anlatım önce, eylem sonra ben sen o biz siz onlar gezeceklerDi’li Geçmiş Zaman -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, tüFiilin söylenme anından önce yapıldığını bildirir. Anlatan kişinin, eylemin yapılışını gördüğünü veya bildiğini ifade eder. “Görülen geçmiş zaman” ve “belirli geçmiş zaman” diye de ben sen o biz siz onlar gezdilerMiş’li Geçmiş Zaman -miş, -mış, -muş, -müşEylemin söylenme anından önce yapıldığını bildirir. Anlatan kişinin, eylemin yapılışını başkasından duyduğunu, öğrendiğini ifade eder. “Öğrenilen geçmiş zaman” ve “belirsiz geçmiş zaman” diye de FİİL ben sen o biz siz onlar gezmişlerHaber cümlelerinin yüklemi, haber kiplerinden biriyle çekimlenmiş bir büyüklerimi mutlaka ziyaret iskele meydanında vapuru kalkabilmek için erkenden dolayı gemi limana çok zor herkes siren sesiyle dışarı cümleleri yüklemi isim soylu sözcük olan de haber kipindeki cümleler gibi bilgi vermek üzere çok önemli bir sınavım buraya çok oldukça sevdiğim edebi tür cümlelerinde kelime ve kelime grupları yalnızca göndergesel işlevde kullanıldığında cümlenin anlamı nesnel bir nitelik Sultan Mehmet, İstanbul’u 1453 yılında sanatçısı Şinasi’nin kaleme aldığı “Şair Evlenmesi” adlı yapıt, Türk edebiyatında ilk tiyatro Sıtkı’nın şiirlerinde ölüm korkusu geniş bir yer cümlelerinde göndergesel işlevin heyecana bağlı işlevle zenginleştirilmesi, nesnel olanın kişisel değerlerle öznel anlatılmasını Nuri, Anadolu gezilerindeki izlenimlerini anlatırken okuru, canlı ve sade söyleyişiyle sarıp ve buzulun eksik olmadığı kutuplarda, iliklere işleyen dondurucu soğuk, krallığını ilan Cümleleriİstenilen, tasarlanan bir eylemi, eylemler hakkında bir niyet ve duyguyu ifade eden cümlelere dilek-istek cümleleri denir. Bunlar, doğru ve yanlış olmalarına imkân bulunmayan cümlelerdir. Çünkü bu cümleler dilek bildirir. Bir şeyin gerçekleşmesini dilemenin doğrusu yanlışı olmaz. Bu cümleler, gerçekleşmesi mümkün olsun veya olmasın bir husus için duyulan özlemi ifade eder. Dilek-istek cümlelerinin yüklemleri “istek, gereklilik, dilek-şart ve emir” kipleriyle Tasarlama KipleriZaman anlamı taşımayan kiplerdir. Bu kiplerle çekimlenen fiiller, bir tasarı halinde olduğundan, zaman kavramı Kipi -e, -aCümleye istek, dilek, temenni anlamı ben sen o biz siz onlar gezelerDilek-Koşul Kipi -se, -saCümleye şart veya dilek anlamı ben sen o biz siz onlar yüzselerGereklilik Kipi -meli, -malıEylemin yapılmasının gerekli, zorunlu olduğunu ifade ben sen o biz siz onlar yüzmelilerEmir Kipi -Eylemin yapılması gerektiğini buyruk şeklinde ben sen o biz siz gezin/ onlar gezsinlerİstek CümleleriGerçekleşmesi mümkün olan veya olmayan bir dileği, arzuyu bildiren cümlelerdir. İstek cümlesi istek ve dilek-şart kipleriyle yapılır; bu kiplerle birlikte “bari, n’olaydı, keşke” kelimeleri de masal da ben çocuklarla sinemaya sen de bizimle pikniğe şuracıkta biraz CümleleriEylemin bildirdiği yargının yapılmasını emir yoluyla bildiren hemen fotoğraf makineni de bavulları hemen odalarınıza konuyu akşam babanla buraya CümleleriEylemin mutlaka yapılması gerektiğini ifade eden ödevi yarına kadar hep beraber da üzerine düşeni daha sıkı CümleleriEylemin bildirdiği yargının gerçekleşmesinin bir şarta bağlandığı kazanırsan seni arkadaşlarınla tatile programlı bir şekilde çalıştın mı sınavı okumak istediğin kitapları geri getirmek üzere her zorluğa razıyım yeter ki sen bana destek işin sırrını sana söylerim ancak kimseye ve Dilek Kiplerinde SoruSoru CümleleriKişinin bilmediği bir şeyi öğrenmek, bildiği bir şeyin doğruluğunu teyit ve itiraf ettirmek üzere ortaya koyduğu cümlelerdir. Soru cümleleri “ne, kim, nasıl, hangi, kaç” gibi soru kelimeleri ile cümlede öğelerin ve onları tamamlayan kelimelerin sonuna “mi” getirilerek ya da bunların hiçbirini kullanmadan vurgu yardımıyla oluşturulabilir. Soru cümlelerinin sonuna soru işareti ? konur. Art arda gelen soru cümlelerinde soru işareti ?, son cümlenin sonuna konur. Şimdi değişik yöntemlerle oluşturulmuş cümleleri inceleyerek soru anlamının nasıl sağlandığını öğrenelimSoru sözcükleriyleMisafirleriniz ne gün gelecekmiş? soru sıfatıBunları sana kim söyledi? soru zamiriBuraya nasıl geldiniz? soru zarfıOraya hangi yoldan gitmeliyiz? soru sıfatıOrada kaç gün kalacaksın? soru sıfatıHanginiz benimle gelecek? soru zamiriSınav ne zaman bitecekmiş? soru zarfı“mi” ileBenimle görüşmek isteyen sen miydin?Dün akşam vapura yetişebildin mi?Çayımızı salonda mı balkonda mı yoksa bahçede mi içelim?Vurgu yardımıylaAnnenler iyidir?Yoldan geldin, yemek yersin?Bugün fabrikada çok yoruldun?Gerçek Soru CümleleriMutlaka cevap bekleyen soru cümlelerine “gerçek soru cümleleri” denir. Gerçek soru cümlelerinde eylemin gerçekleşip gerçekleşmediği, anlaşılmayan bir hususun bulunup bulunmadığı sorulur. Özne, nesne, yer tamlayıcısı, zarf durumundaki varlık ve kavramları öğrenmek için düzenlenen soru cümleleriyle anlaşılmayan bir hususu tekrarlatmak için düzenlenen cümleler de gerçek soru gönderdiğim mektubu aldın mı? Aldım. / Almadım.Sizin oralarda da hava soğuk mu? Soğuk. / Soğuk değil.Az önce içeri kim girdi? Mustafa Bey.Bana ne getirdin yurt dışından? Saat.Nereden geliyorsunuz? Bandırma’dan.Uçağınız ne zaman kalkacak? Birazdan.Buraya neyle geleceksiniz? Feribotla.Bu cümleler, mutlaka cevap gerektirdiğinden -cevaplar ayraç içinde belirtilmiştir- gerçek soru Soru CümleleriCevap gerektirmeyen, bir şey sormayı amaçlamayan soru biçimindeki cümlelere “sözde soru cümleleri” denir. Sözde soru cümlelerinde cevap beklenmez; dikkat çekmek, dinleyen kişiyi uyarmak, sözü daha güzel ifade etmek amaçlanır. Rica, abartma, sitem, heyecan, şaşırma, hayret, merak vb. durumları ifade etmek için de soru cümlesi bir bardak su verir misiniz? ricaDünkü tartışmayı ben mi başlatmışım? inkâr etmeTam inecekken trenin kapısı kapanmasın mı? şaşırma İnsan, dostlarına bu kadar vefasız olur mu? sitemBen de sizinle gelsem mi? kararsızlıkBu kadarcık parayla bir şey alınır mı? azımsamaCümle Cümle Bilgisi konusuna cümle çeşitleri alt başlığı ile devam Türüne Göre CümlelerFiil CümlesiYüklemi çekimli eylem olan programın iptal olduğunu onlara öğretmenlerini yolcu çok öğrenciler dünkü gezide CümlesiYüklemi isim soylu sözcük olan küçük çocuk, ziyaret etmek isteyen elleri buz güçlükle çıkan adam çok okulda bilgi yarışması Yerine Göre CümlelerKurallı Düz CümleYüklemi cümlenin sonunda bulunan koca gemiler, açıklarda bu filmi daha önce masalar alınınca eskimişler depoya ileride bir yakıt istasyonu Devrik CümleYüklemi cümlenin sonunda bulunmayan cümlelerdir. Daha çok, şiirlerde mevsimlerin neşesi sen gittin yaklaşırken dolardı bahçesi solgun çiçeklerle bu baş başa ağlıyordu bir adam sahilin söylüyor şimdi o yerlerde bizim eski Anlamına Göre CümlelerOlumlu CümleFiil cümlelerinde işin, oluşun yapıldığını veya olduğunu; isim cümlelerinde ise sözü edilen kavramın bulunduğunu, var olduğunu, sözü edilen nitelikte olduğunu bildiren cümlelerdir. Başka bir deyişle yüklemdeki yargının gerçekleştiğini, gerçekleşmekte olduğunu, gerçekleşeceğini ya da bir durumun var olduğunu bildiren bahçede yurt dışına akşam yemeğine bize boş zamanlarında müzik aylarında buralar kentte gezilecek çok yer adam çok CümleFiil cümlesinde işin, oluşun yapılmadığını, yapılmayacağını veya olmadığını; isim cümlesinde ise sözü edilen kavramın bulunmadığını, var olmadığını, sözü edilen nitelikte olmadığını bildiren cümlelerdir. Başka bir deyişle yüklemdeki yargının gerçekleşmediğini, gerçekleşmekte olmadığını, gerçekleşmeyeceğini ya da bir durumun var olmadığını bildiren cümlelerinde olumsuzluk, -me / -ma geniş zamanda -maz, -mez ekiyle bahçede yurt dışına akşam yemeğine bize boş zamanlarında müzik cümlelerinde olumsuzluk, değil / yok sözcükleriyle ya da -sız, -siz, -suz, -süz ekiyle aylarında buralar sıcak kentte gezilecek çok yer adam çok cümleler, biçim bakımından olumlu anlamca olumsuz; bazı cümleler de biçim bakımından olumsuz anlamca olumlu olabilirBiçim Bakımından Olumlu Anlamca Olumsuz CümlelerYükleminde olumsuzluk eklerinden biri -me/-ma, -sız/-siz/-suz/-süz veya olumsuzluk sözcüklerinden biri değil, yok olmadığı halde olumsuz yargı bildiren günden beri ne aradın ne sordun beni, ne bir haber yolladın, aramadın, sormadın, haber yollamadınSenin gibi bir taş kalpli, nasıl sevebilir ki! sevemezBana bundan daha değerli hediye olur mu? olmazİnsanlara yanlışlarını kabul ettirmek kolay mı? kolay değilBu dondurucu havada sokağa çıkabilirsen çık. çıkamazsınSanki bu yangında sadece benim ihmalim var! sadece benim ihmalim yokBiçim Bakımından Olumsuz Anlamca Olumlu CümleYükleminde olumsuzluk eki -me/-ma, -sız/-siz/-suz/-süz veya olumsuzluk sözcüğü değil, yok bulunduğu halde olumlu yargı bildiren özlemez olur muyum hiç? özlerimBöyle güzel bir yerde kim tatil yapmak istemez ki? herkes isterSanki bilmiyorum hakkımda neler konuştuğunu, biliyorumGönlümde sizin yanınıza gelme arzusu yok değil. varMetinde Kazandıkları Anlamlara Göre CümlelerSözcüklerin bir araya gelerek bir duyguyu, düşünceyi, eylemi anlatmasıyla cümleler oluşur. Yani cümleler bir duyguyu, düşünceyi, isteği, durumu, olayı anlatan; yargı değeri taşıyan; metinde tamamlanan bir anlam birimidir. Dolayısıyla her cümlenin bir anlamı ve iletisi vardır. Cümleler, daha çok, metin içinde anlam ve değer kazandığından, yalnız başına cümlenin anlamından söz etmek yanılmaya sebep olabilir. Bununla birlikte cümle düzeyinde yapı-anlam kaynaşmasının varlığından da söz edilebilir. Şimdi anlamları bakımından cümleleri örneklerle İlişkilerine Göre CümlelerEş Anlamlı CümlelerAnlam yönünden birbirine uyan, değişik sözcükler kullanılmasına rağmen aynı düşünceyi, aynı yargıyı aktaran cümlelere eş anlamlı cümleler denir. Bunlar aynı düşüncenin farklı şekillerde ifade edildiği cümlelerdir. Bu cümleler hangi sözcüklerle ve nasıl kurulursa kurulsun, anlatılmak istenen düşünce ve düşüncelerini birkaç sözcük ile söyleyebilmek, ancak kabiliyetli insanlarda cümlede, anlatmak istediklerini az sözcükle ifade etmenin yetenekli insanların özelliği olduğu anlatılmaktadır. Dolayısıyla bu cümlede anlatılmak istenen düşünceyi, farklı bir şekilde şöyle de söyleyebilirizAz sözle çok şey anlatabilmek ancak yetenekli insanların şiirin güzelliği, oluşturulurken şairin dışarıda bıraktığı kelimelerin sayısı ile doğru cümlede, şiirin güzelliğinin şairin şiirde kullanmadığı kelimelerin sayısıyla doğrudan ilişkili olduğu anlatılmaktadır. Dolayısıyla bu cümlede anlatılmak istenen düşünceyi, farklı bir şekilde şöyle de söyleyebilirizBir şiir kaleme alınırken kullanılan kelimelerin azlığı, o şiirin güzel olduğunun şiirimizin yurdumuzun, bizim insanımızın sesini yansıtmadığı sürece gelişme göstermesi cümlede, modern şiirimizin sanatsal gelişmesinin ulusal değerlerimizi yansıtmasına bağlı olduğu anlatılmaktadır. Dolayısıyla bu cümlede anlatılmak istenen düşünceyi, farklı bir şekilde şöyle de söyleyebilirizModern şiirimizin sanatsal yönden gelişebilmesi, her şeyden önce ulusal değerlerimizi yansıtabilmesiyle mümkün Anlamlı CümlelerEş anlamlı cümlelerde, biri diğerinin yerini tutabilecek aynı anlama gelen cümleler söz konusudur. Yakın anlamlı cümlelerde ise aynı özü, aynı ruhu taşıma söz konusudur. Cümlelerin ilettiği yargılar, anlamca birbirinin özdeşi olmasa da yakın anlamlılık özelliği taşıyabilir. Yakın anlamlı cümleleri belirlemek, cümleleri doğru yorumlamaya ve cümleden iletilen mesajı kavramaya yapıtını oluştururken gözlem gücünden yararlanır; ancak yaşamdan seçtiği kesitleri, olduğu gibi değil, yeniden kurgulayarak cümlede, sanatçının, gerçekleri değiştirip, yeniden tasarlayarak anlatması gerektiği dile getirilmektedir. Dolayısıyla bu cümlenin yakın anlamlısını şu şekilde söyleyebilirizSanatçının amacı, çevresine ayna tutmak değil, aynaya yansıyanları yeniden şiiri doğal ve içtenlikli bir anlatım üzerine cümlede, halk şiirinin doğal ve içten bir anlatımla oluşturulduğu anlatılmaktadır. Dolayısıyla bu cümlenin yakın anlamlısını şöyle söyleyebilirizHalk şairi, sözünü şiire dönüştürürken içinden geldiği gibi roman diye okura sunduğu, kendi ruh evreninin fotoğrafından başka bir şey cümlede, romanların, yazarların ruh evreninin fotoğrafı yani iç dünyalarının anlatılması olduğu dile getirilmektedir. Dolayısıyla bu cümlenin yakın anlamlısını şöyle söyleyebilirizRomanda anlatılanlar, yazarının iç dünyasının Anlamlı CümlelerBirbirlerine zıt durumları ifade eden cümlelerdir. Karşıt anlamlı cümleler birbiriyle çelişen bir nitelik çevresinde gözlemlediklerini yorumlayarak romanını kurar. Roman yazarı, gördüklerini onlara bir şey katmadan romanına cümlede “romancının, gözlemlediklerini yorumlayarak, yani ona düş gücünü katarak romanına aktardığı” anlamı vardır. İkinci cümlede ise “roman yazarının, gözlemlerini romanına olduğu gibi, yani yorumlamadan aktardığı” anlamı söz konusudur. Görüldüğü gibi, bu iki cümle anlamca birbirinin tam tersidir. Dolayısıyla bu cümleler karşıt anlamlı yapıtlarını oluştururken okuru görmezden yapıtlarını kaleme alırken kimseyi dikkate cümlede yazarların yapıtlarını hazırlarken “okuru dikkate alması gerektiği”, ikinci cümlede ise “kimseyi dikkate almadığı” anlamı vardır. Dolayısıyla bu cümleler karşıt anlamlı Duygu, Düşünce, Kavramlara Göre CümlelerNeden-Sonuç Bildiren CümlelerBir eylemin hangi nedenden gerekçe dolayı gerçekleştiğini veya gerçekleşmediğini bildiren cümlelerde yargı- gerekçe ilişkisi vardır. Bazen cümle içinde bazen de iki cümle arasında ne- den-sonuç ilgisi genç yazarlar, şöhret peşinde koştukları için, nitelikli yapıtlar ortaya bildiren bu cümlede yükleme “Bazı genç yazarlar, neden nitelikli yapıtlar ortaya koyamıyor?” diye sorduğumuzda, “Şöhret peşinde koştukları için.” cevabını alırız. Dolayısıyla bu cümlede “şöhret peşinde koşmak” neden, “nitelikli yapıtlar ortaya koyamamak” da ilgisi bulunan aşağıdaki cümlelerde “neden” bildiren bölümlerin altı tipi yüzünden tüm uçuşlar iptal yapım çalışmalarından dolayı trafikte uzun kuyruklar gününde aramadım diye arkadaşım bana kesildiğinden konser yarıda işleme konmadı çünkü Bildiren CümlelerUlaşılmak istenen bir hedefin, gayenin ortaya konduğu cümlelerdir. Başka bir deyişle bir eylemin yapılışının bir amaca bağlandığı cümlelerdir. Genelde “-mek için, -mak için” kalıbıyla birlikte kullanılır. Cümlede amacıyla anlamı şiiri sevdirmek için, şiir geceleri bildiren bu cümlede “insanlara şiiri sevdirmek” amaç, “şiir geceleri düzenlemek” ise bunun ilgisi bulunan aşağıdaki cümlelerde “amaç” bildiren bölümlerin altı bilgilendirmek adına yapıtlarımın ön sözünde yapıtın oluşum süreciyle ilgili bilgiler ortaya kitap okuma alışkanlığı kazandıralım diye yayınevi olarak çocukların dünyasına seslenen kitaplar yoldan ta buralara kadar sizleri görmeye yardım etmek amacıyla bir dernek Bildiren CümlelerBir yargının ya da eylemin gerçekleşmesinin başka bir durumun gerçekleşmesine bağlı olduğu cümlelerdir. Bu tür cümlelerde yargı, bir koşula böyle soğuk giderse meyve ağaçlarının çiçekleri bildiren bu cümlede, “meyve ağaçlarının çiçeklerinin yanması” eyleminin gerçekleşmesi, “havaların soğuk gitmesi” şartına cümlelerde altı çizili bölümler şart geri vermek üzere sana borç geleceğim ancak sen de bana şehrin her yerini okudukça düş dünyanızın genişlediğini Bildiren CümlelerGenelden özele, yani bütünden parçaya inmek amacıyla kurulan cümleler tümdengelim bildirir. Tümdengelim genel anlamdaki özellikleri parçalarda görme ve bulma gayretidir. Özelden genele, yani parçadan bütüne varmak amacıyla kurulan cümleler tümevarım bildirir. Tümevarım cümleleri genelleme niteliği yüzyıl ortalarında Türk yazarları aile problemi üzerinde durmuşlardır. Recaizade Mahmut Ekrem de bu romancılardan biridir. Onun “Araba Sevdası” adlı romanında tema, değişen ve çözülen örnekte, birinci cümlede “Türk yazarları” ifadesiyle genel bir durumdan söz edilmiş, ikinci cümlede ise “Türk yazarlarının içinde yer alan bir yazara geçilerek tümdengelim anlatış biçimi erkek, yaşlı genç, çoluk çocuk salonda bulunan tüm konuklar sanatçıyı hayranlıkla cümlede “konuklar”ı oluşturan parçalar sıralanmış, ardından da “tüm konuklar” denerek tümevarım anlatış biçimi Bildiren CümlelerBir kavramın veya varlığın ne olduğunu bildiren cümlelerdir. “Bu nedir?” sorusunun cevabıdır. Bu cümlelerde bir şeyin ne olduğu açıklandığından, açıklama ve bilgi verme baklagillerden, eflatunla kırmızı arası renkte çiçek açan, güzel bir süs cümlede, “erguvan”ın ne olduğu söylenerek tanım cümleler tanım deniz, göl, ırmak boyunca uzanan bölümüne sahil birbirinden ayıran büyük denize okyanus adı dilin anlam, ses ve ritim öğelerini belli düzen içinde kullanarak bir olayı ya da bir duygusal ve düşünsel deneyimi yoğunlaşmış ve sıradanlıktan uzaklaşmış bir biçimde ifade etme Bildiren CümlelerVarlık, kavram ya da durumların değişik yönlerden kıyaslanarak karşılaştırıldığı cümlelerdir. Bu cümlelerde karşılaştırılan şeylerin benzerliği de farklılığı da vurgulanabilir. Bu cümlelerde karşılaştırma, “gibi, kadar, daha, en, ise, oysa, göre vb.” sözcüklerle bir an olsun ayıramadığım kar manzarası şimdiye kadar gördüklerimden daha cümlede sözü edilen “kar manzarası” ile “şimdiye kadar görülen manzaralar”, arasında “güzellik” yönüyle karşılaştırma cümlelerde karşılaştırma çiçeklerden en çok, bahar müjdecisi olarak bilinen kardeleni eleştirmenler, yaşlı şairin son kitabındaki şiirlerin, öteki kitaplarındaki şiirler kadar nitelikli olmadığını yazılarında dile şairleri, halk şairlerine göre çok ağır bir dil Bildiren CümlelerBir varlığı, durumu, kişiyi sözle veya yazıyla niteliklerini ortaya koyarak anlatmayı, göz önünde canlandırmayı amaçlayan cümlelerdir. Bu cümlelerde anlatılan şeyin, sözcüklerle resmedilmesi söz konusudur. Bu yüzden niteleme sıfatlarından sıkça güneşin altında göz kamaştırıcı pırıltılarla yanan deniz, ta uzaklarda açıklı koyulu gölgelere bürünen Midilli Adası’na kadar uzanıyordu. Bu cümlede “deniz” ve “Midilli Adası” niteleme sıfatları yardımıyla okurun gözünde canlandırılmaya çalışılarak cümlelerde betimleme sabahının bu kapanık ve serin gününde bahçenin bütün ağaçları durgun ve karanlık; havuzların suları, kapkara bulutlu gökyüzünün yansımalarıyla kirli bir katran çukurunu çiçekler toplayan küçük kızın, kına renginde çalı gibi sert, karmakarışık saçları, balmumu gibi renksiz yüzünde yine o renkte çilleri, daracık alnı ile bir hizada gece karası gözleri dağlar arasında kalan bu şehir, akşamları morararak susar; serin rüzgârlarla dağılan ezan seslerinden sonra belde, derin bir sessizliğe dalar, karanlık basınca yamaçtaki evlerde cılız gaz lambalarının titrek ışıkları Anlatımlı CümlelerKişisel görüş içermeyen, herkesçe kabul edilecek ve kanıtlanabilir yargılar içeren cümleler nesnel; kişisel görüş içeren, dolayısıyla herkesçe kabul edilmeyip kişiye göre değişen, yani kanıtlanamayan yargılar içeren cümleler bazı ağaçların yaprakları iyice duygusallaştığı, hüzünler mevsimi sonbaharda bazı ağaçların yaprakları edebiyatımıza Batı edebiyatından gelen edebî edebiyatımıza Batı edebiyatından gelen, kurgusuyla okuru büyüleyen edebî cümlelerin birincileri, kanıtlanabilir yargılar içerdiğinden, nesnel cümlelerdir. İkinci cümlelerdeki altı çizili sözlerde kişisel görüşler ortaya konduğundan; yani bu cümleler, kanıtlanamaz yargılar içerdiğinden, öznel Anlatım CümleleriBaşkasına ait bir sözü hiçbir değişiklik yapmadan aktaran cümlelere doğrudan anlatım; başkasına ait bir sözü, kişinin kendi söyleyişine göre değiştirerek yani bazı biçimsel değişiklikler yaparak aktaran cümlelere de dolaylı anlatım cümleleri denir. Doğrudan ve dolaylı anlatım cümlelerinde aktarılan sözde hiçbir anlamsal değişiklik meydana “Her güzel şey şiirin konusu olabilir.” her güzel şeyin şiirin konusu olabileceğini cümlelerin birincisinde şairin sözünde hiçbir değişiklik yapılmayıp cümle aynen aktarıldığından, bu cümle, doğrudan anlatımlı bir cümledir. İkincisinde ise şairin sözünde bazı biçimsel değişiklikler yapıldığından; yani şairin sözünü aktaran kişi, sözü kendi ağzından aktardığından, bu cümle dolaylı anlatımlı bir alt konu ile Cümle Bilgisi konusun bir konusunu daha bitirmiş olduk. Şimdilik kısa bir ara verip aşağıdaki son alt başlığımız ile Cümle Bilgisi konusunu tamamlayabilirsiniz. Cümlede Kavramlar Pekiştirme Cümle Bilgisi konusunun diğer alt başlıklarından birisi de cümlede pekiştirme konusudur. Cümlede pekiştirmeyi aşağıda belirtilen başlıklarda inceleyelim. VarsayımGerçekleşmeyen bir durumu veya olayı gerçekleşmiş gibi kabul etmektir. Bu cümlelerde, “farz edelim, diyelim ki, tut ki, kabul edelim, düşünelim” gibi ifadeler cümleler varsayım ki aradığın kitabı çok zor dediğin sınavı kazandığını ki çalışmak için yurt dışına edelim ki konser iptal Sezgi – Olasılık İhtimalBazı sezgi ve bilgilere dayanarak herhangi bir durum, olay ya da eylemin nasıl gerçekleşeceği hakkında kesin olmayacak şekilde fikir yürütmektir. Kişisel sezgiler, “bence, bana göre, sanırım, belki, zannediyorum” gibi ifadelerle cümleler tahmin-olasılık oldu, bence dedemler şimdi çoktan iyice ısındı, belki de bizim oralarda çiçekler çoktan açmıştır. Gençler edebiyatla eskisi kadar ilgilenmiyor vapuru şu sıralarda kalkmış bir kişi, olay, durum, kavram veya varlıkla ilgili var olan bilgilere dayanarak bir tespit ortaya cümleler çıkarım yıllık deneyimi olan şairin çok az sayıda şiir yazması, onun, şiire ne kadar önem verdiğini ortaya fuarlarının sayısının ve bu fuarlara olan ilginin her geçen yıl daha da artması, ülkemizde kitap okuma oranının arttığının en iyi olay, durum, kavram veya varlıkla ilgili verilen bilginin kesin olması ve kanıtlanabilir nitelik cümleler kesinlik gecesi, 25 Haziran 2019’da nolu otobüs hattı Yeşilköy-Eminönü arası sona ermiştir, herkese iyi geceler sona ermiştir, boşuna yorulmayalım oraya kadar. İhtimalYorumBir olay veya durumun duyguların da yardımıyla anlatılmasıdır. Bu cümlelerde öznellik, kişisellik cümlelerdeki altı çizili sözler yorum okuru hayal dünyalarına yelken açtıran bir anlatım sanatçı dünkü konserde, dinleyeni yüreğinden yakalayan şarkılar taneleri, yeryüzünü barışa boyamak için yağıyordu Takdir EtmeHerhangi bir şeyin iyi ya da güzel olduğunu ve beğenildiğini dile cümlelerdeki altı çizili sözler beğenme bir eleştirmen, Dostoyevski’nin “İnsancıklar” romanını okuyunca, bir aşk ancak bu kadar güzel resmedilebilir, kenarında oturup güneşin ufukta batışını görmeliydin, öyle harika bir manzaraydı ki!Hayıflanma Üzülme, YakınmaHayıflanma, bir olay ya da durum karşısında üzülmektir. Yakınma, bir kişinin bir durum ya da olayı sızlanarak, şikâyet ederek cümleler hayıflanma ve yakınma dünyada bir gün olsun gülmedim, yazık! HayıflanmaAh yine sonbahar gelmiş, yazdan bir şey anlamadan! HayıflanmaVerdiği sözleri bir de yerine getirmesini öğrense! YakınmaOndan yardım istesek de bize yardım etmez ki! YakınmaÖneriBir sorunu çözmek amacıyla ya da herhangi bir durumla ilgili olarak tavsiye niteliğinde görüş cümlelerdeki altı çizili sözler öneri ne kadar bozuk olursa olsun, gülümsemeye gayret sadece kendi yaşamınızı anlatmayın ki romanlarınız kuru bir yaşam öyküsüne yoksul insanlara yardım etmeniz çok iyi YargıBir kişi, olay veya durumla ilgili olarak önceden edinilmiş, genellikle olumsuz düşüncelerdir. Ön yargı niteliği taşıyan cümlelerde biliyorum” havası cümleler ön yargı sanatçının bu ikinci romanı da okurlar ve eleştirmenler tarafından benimsenmeyecek, kadar uğraşsan da bu işi başaramayacaksın, adım gibi ya da daha çok şeyin birbirine eşit olması cümleler eşitlik ikimiz arasında hiçbir ayrım salkımını tam ortadan bölerek iki kardeşe ikram durumun çok tekrarlanması sebebiyle etkilenmez olma, sözü edilen duruma alışma cümleler kanıksama haksız eleştirilerine artık işe giderken akşam eve dönerken saatlerce trafikte beklemek beni etkilemiyor bir konu, sorun üzerine ilgi çekme; ikaz, ihtar, tembihte cümleler uyarma sınav başladı, biraz sessiz olabilir misiniz?Bu yollarda gizli buzlanma olduğundan, zincirsiz trafiğe bir konuyla ilgili olarak, ileriye dönük yapılması düşünülen plan ve cümleler tasarı yetenekleri edebiyat dünyasına kazandırmak için, sadece gençlere sayfalarını açan bir dergi çıkarmayı yıllarda, dili okurlarca çok ağır bulunan bazı romanlarımı sadeleştirmeyi insanı, bir eseri, bir konuyu doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla incelemek, tenkit cümleler eleştiri şair, son şiir kitabındaki şiirlerinde kendini tekrar bu şekilde kırıcı sözler söylemen hoş sanatçı, romanlarında hiçbir zaman okurlarını öğrencilerim; Cümle Bilgisi konu anlatımı şimdilik bu kadar. Cümle Bilgisi konusu hakkında tüm yanlış ve eksiklikleri lütfen iletişim formu ile bize bildirin. Şimdiden iyi çalışmalar. Bu konu ile ilgili test mi çözmek istiyorsunuz. Neden Türkçeci Mobil Uygulamasını denemiyorsunuz?Türkçeci mobil uygulaması hakkında daha geniş bilgi için buraya tıklayabilirsiniz. Hislerimizi karşı tarafa belirtmek için kurduğumuz cümlelere ''duygu bildiren cümleler'' denir. Bu cümleler ''şikayet, kızgınlık, hayıflanma, pişmanlık, sitem ve şaşkınlık'' cümleleri olmak üzere birçok türe 6, 2021Duygu belirten cümle ne demek?Duygu bildiren cümleler, kızgınlık, pişmanlık, sitem gibi hisleri ifade etmek için kurulur. Genellikle bu cümlelerin sonuna ünlem işareti bildiren ifadeler nelerdir?36 – Fikir ve Duygu İfade Edebilmek için Temel ve mutluluk ifade etmek. Bu harika. Senin için çok sevindim. ifade etmek. Üzgünüm / mutsuzum. Bu kötü bildiren cümlelere ne denir?Sitem cümleleri Birilerine karşı duyulan kırgınlığı belirtmek amaçlı kurulan cümlelere sitem cümleleri denir. … Yakınma şikayet cümleleri İçinde bulunulan durumdan şikayet etmek için kurulan cümleleri yakınma veya şikayet cümleleri bildiren cümleler nelerdir?Aşamalı durum bildiren cümlelerde genellikle “gitgide, gittikçe, gün geçtikçe, giderek, her geçen gün, zamanla, yavaş yavaş, günden güne” gibi ifadeler kullanılmaktadır. Bu kelimeler, cümlede ifade edilen olay veya durumun belirli bir süreç içerisindeki olumlu veya olumsuz yöndeki gelişimine vurgu belirten ifade ne demektir?Hislerimizi karşı tarafa belirtmek için kurduğumuz cümlelere ''duygu bildiren cümleler'' denir. Bu cümleler ''şikayet, kızgınlık, hayıflanma, pişmanlık, sitem ve şaşkınlık'' cümleleri olmak üzere birçok türe nedir örnek cümleler?Sevinç, üzüntü, şaşkınlık, korku gibi duyguları ve heyecanları anlatan; seslenme bildiren kelimelere ünlem denir. Bre kardeşler, erenler! Hey, dostum! … His yoğunluğu taşıyan cümleler de ünlem cümlesi cümleleri nasıl olur?Karşılaştırma cümleleri, en az iki farklı varlığı, olayı, durumu, kavramı birbiriyle örtüşen birbirine benzeyen ya da karşıt yönleriyle zayıflık üstünlük eşitlik-denklik vs belirterek kıyaslayan cümlelerdir. … Karşılaştırma cümleleri, benzer yönlerin incelenebileceği gibi farkların da incelenebileceği cümlelerdir. odevbiyoloji 29 Ocak 2014 Çarşamba Fiil cümlesinde işin, oluşun yapıldığını veya olduğunu; isim cümlesinde ise sözü edilen kavramın bulunduğunu, var olduğunu, bahsedilen şekilde olduğunu bildiren cümlelerdir. Bursa bu mevsimde soğuktur. Yarın daha erken gelmelisin. Bu binanın yerinde şeftali bahçesi vardı. Fiil cümlesinde işin, oluşun yapılmadığını, yapılmayacağını veya olmadığını; isim cümlesinde ise sözü edilen kavramın bulunmadığını, var olmadığını, bahsedilen şekilde olmadığını bildiren cümlelerdir. Fiil cümleleri, olumsuzluk ekiyle ve "ne.....ne" bağlacıyla; isim cümleleri de "yok, değil" kelimeleriyle, "ne....ne" bağlacıyla ve "-sİz" olumsuzluk ekiyle kurulur. Yarın daha erken gelmemelisin. Buraları daha önce hiç görmemiştim. Bursa bu mevsimde soğuk değildir. Sokakta ne araba ne de insan var. Ankara bugün hem elektriksiz hem susuz. Bazı cümleler yapı bakımından olumsuz olduğu hâlde anlamca olumlu olabilir. Çocuklarının okumasını istemiyor değildi. İstiyordu Cezaya çarptırılanlar suçsuz değildiler. Suçluydular Yangından korkmayan yoktur. Beni sevindiren onun iyi haberlerini almaktan başka bir şey değildi. Soru eki, olumsuz çekimlenmiş bir fiille birlikte anlamca olumlu cümle; olumlu çekimlenmiş bir fiille birlikte anlamca olumsuz cümle yapabilir Senin ne kadar zorluğa katlandığını bilmez miyim? Bilirim Anlattıklarına inanmaz olur muyum? İnanırım Sen çağırırsında o gelmez mi? Gelir Etiketler KONU ANLATIM

2 sınıf duygu düşünce haber bildiren cümleler